امکان شناسایی تحمل به تنش خشکی در ژنوتیپ های حساس و متحمل نخود زراعی با استفاده از مارکر مولکولی ISSR : پایان نامه ارشد کشاورزی بیوتکنولوژی

دانلود پایان نامه امکان شناسایی تحمل به تنش خشکی در ژنوتیپ های حساس و متحمل نخود زراعی با استفاده از مارکر مولکولی ISSR

دانلود پایان نامه ارشد کشاورزی بیوتکنولوژی

کشور عزیزمان ایران با توجه به تنوع اقلیم ، آب و هوای مطبوع و اراضی وسیعی که در اختیار دارد در صورت مدیریت در عرصه کشاورزی میتواند یکی از قطب های بلامنازع کشاورزی دنیا باشد و با پرورش دانش آموختگان خبره در گرایش های مختلف رشته کشاورزی میتوان به این مهم نایل آمد. مسترداک در ادامه به معرفی پایان نامه های کارشناسی ارشد رشته کشاورزی میپردازد. پایان نامه حاضر با عنوان” امکان شناسایی تحمل به تنش خشکی در ژنوتیپ های حساس و متحمل نخود زراعی (Cicer arietinum L.)با استفاده از مارکر مولکولی ISSR ” با گرایش بیوتکنولوژی و با فرمت Word (قابل ویرایش) تقدیم شما دانشجویان عزیز میگردد.

 

چکیده امکان شناسایی تحمل به تنش خشکی در ژنوتیپ های حساس و متحمل نخود زراعی (Cicer arietinum L.)با استفاده از مارکر مولکولی ISSR:

نخود از جمله مهمترین منابع پروتئینی بشمار می­آید که در اکثر مناطق خشک و نیمه خشک دنیا که با کمبود آب روبرو هستند کشت می­شود. این گیاه نقش مهمی در رژیم غذایی مردم این مناطق ایفا کرده و نیز به دلیل همزیستی با باکتری­های تثبیت کننده نیتروژن، نقش مؤثری در افزایش حاصلخیزی خاک دارد. در مناطق خشک، مثل کشور ما تنش خشکی به عنوان مهمترین دلیل کاهش عملکرد این گیاه محسوب می­شود. تنش خشکی بخصوص خشکی انتهای فصل، مهمترین علت کاهش عملکرد در این نواحی شناخته شده است. بنابراین شناسایی ژنوتیپ­های متحمل به این تنش از طریق مولکولی در جهت اصلاح این گیاه اقدامی ضروری به نظر می­ر­سد.

در این پژوهش از آغازگرهای توالی بینابینی تکراری ساده (ISSR)جهت بررسی تعیین ژنوتیپ­­های متحمل و حساس به خشکی استفاه شده است. از بین ۱۳ آغازگر مورد بررسی آغازگرهای  UBC864و UBC868 هرکدام یک باند اختصاصی به ترتیب با اندازه­های ۵۵۰ و ۴۵۰ کیلوباز در ژنوتیپ­های حساس ایجاد نمودند. در نتیجه جداسازی و تعیین توالی این باندهای اختصاصی باند حاصل از آغازگر UBC868 مورد شناسایی قرار گرفت که با عوامل رونویسی بازدارنده ژن MYB5-like %85 همسانی نشان داد.

کارکرد­های کلیدی این ژن عبارت است از:

تنظیم­ کننده سنتز موسیلاژ، رشد و توسعه پوشش بذر، مورفوژنز تریکوم و شاخه ­زایی. عموماً کارکردهای برشمرده شده این ژن در مرحله جوانه ­زنی و حتی گیاهچه ­ای، می­تواند در تحمل گیاه به تنش خشکی مفید بوده و از آنجا که عامل بازدارنده رونویسی ژن MYB5 در ژنوتیپ­های حساس فعال است، گمان می­رود به دلیل عملکرد مختل شده این ژن تحمل گیاه به شرایط کم­آبی افزایش یافته باشد. بطور کلی نتایج نشان داد که روش ISSR می­توند روشی تکرار پذیر جهت شناسایی ژنوتیپ­های متحمل و حساس باشد و به لحاظ صرفه‌جویی قابل ملاحظه‌ای در زمان می­تواند در تسریع برنامه‌های اصلاحی مفید باشد.

مقدمه

نخود (Cicer arietinum L.) با ۲n=2x=16 کروموزوم و ژنومی به اندازهMbp750یکی از مهمترین نوع حبوبات در کشورهای در حال توسعه بوده و همچنین حائز رتبه سوم در بین تمامی حبوبات است (فائو[۱]، ۲۰۱۲). نخود یکی از مهمترین محصولاتحبوبات در هند و کشورهای مجاور آن است که ۹۰% تولید جهانی را به خود اختصاص داده است (گوپتا و همکاران، ۲۰۱۱).به طور کلی، نخود زراعی در میان کلیه محصولات دانه­ای جهان، رتبه پانزدهم را به خود اختصاص داده است (گائور و همکاران، ۲۰۰۷).این گیاه در دامنه وسیعی از شرایط آب و هوایی، از نواحی نیمه گرمسیری شبه قاره هند و استرالیا تا مناطق مدیترانه­ای حوزه مدیترانه، غرب آسیا، شمال آفریقا، جنوب و جنوب غربی اروپا کشت می­شود (سیدیک و همکاران، ۲۰۰۰). علاوه بر اهميت اين گياه به عنوان يك منبع مهم براي تغذيه انسان و دام، درمديريت حاصلخيزي خاك به ويژه درمناطق خشك نیز می­تواند بسیار مؤثر باشد (کلارک و همکاران، ۲۰۰۴؛ وارشنی و همکاران، ۲۰۰۹). بذر نخود حاوی ۲۰ تا ۳۰% پروتئین، ۴۰% کربوهیدرات و فقط ۳ تا ۶% روغن است.

همچنین، سرشار از عناصر معدنی نظیر Ca، Mg، K، S، Fe، Mn وZn می­باشد. تولید کارتنوئیدهای سودمندی مانند بتاکاروتن و همین طور قابلیت تثبیت نیتروژن از دلایل دیگر اهمیت این گیاه به شمار می­آید (میلان و همکاران، ۲۰۰۶). نخود از نظر مقدار پروتئین بسیار غنی بوده و از این لحاظ، برای افراد گیاهخوار و آن­هایی که قدرت خرید گوشت را ندارند نقش مهمی در تأمین پروتئین رژیم غذایی ایفا می­نماید.این گیاه به دلیل تثبیت نیتروژن اتمسفر در کاهش مصرف کود نیتروژنه نقش بسزایی بر عهده دارد. توانایی رشد و محصول­دهی نخود در مناطق و شرایط مختلف آب و هوایی حکایت از پتانسیل بالادر این گیاه دارد. با این حال شرایط نامساعد محیطی نظیر خشکی و درجه حرارت بالا در طول دوره رشد به مقدار قابل ملاحظه­ای از عملکرد آن می­کاهد (کوپر، ۱۹۹۸).

تنش خشکی بیشترین تأثیر را در کاهش عملکرد گیاهان دارد. این تنش سبب ایجاد اثرات فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی متعددی در گیاهان می­گردد.بیشتر فرآیندهای فیزیولوژیکی وابسته به رشد محصولات زراعی متأثراز کمبود آب یا خشکی است که در مطالعات جهانی، خشکی به همراه دمای زیاد و تابش آفتاب از مهمترین عوامل محدود کننده غیر زیستی محصولات زراعی در جهان است (آراس و همکاران، ۲۰۰۲؛ بویر، ۱۹۸۲). به طور کلی خشکی به دو دسته متناوب و انتهای فصل تقسیم می­شود.

در طول خشکی انتهای فصل، آب قابل دسترس گیاه کاهش می­یابد و به طور سریع منجر به خشکی می­شود و رشد محصولات زراعی کاهش می­یابد ولی خشکی متناوب در نتیجه باران ناکافی یا آبیاری ناکافی اتفاق می­افتد که لزوما کشنده نیست. بررسی­ها نشان داده است که از بین تنش­های مختلف زیستی و غیر زیستی، تنش خشکی به تنهایی علت کاهش ۵۰ درصد عملکرد نخود است (آنبسا و بجیگا، ۲۰۰۲؛ سکسینا، ۲۰۰۳). همچنین به این علت که نخود زراعی، اغلب در مناطق خشک و نیمه خشک، تحت شرایط دیم کشت می­گردد و از آن جایی که تقریبا ۹۰% محصول جهانی آن، در شرایط دیم تولید می­شود، بنابراین تنش خشکی مهمترین عامل محدود کننده آن به شمار می­رود (میلان و همکاران، ۲۰۰۶).

کشاورزی در اکثر مناطق جهان با استفاده زیاد آب همراه است که با افزایش روز افزون جمعیت و افزایش خشکسالی­های مکرر میزان آب در دسترس برای تولیدات کشاورزی در حال کاهش است. لذا خشکی به عنوان یکی از تنش­های محیطی محدود کننده عملکردمحصولاتزراعی مطرح می­باشد که یکی از راه­های مطمئن بر فائق آمدن بر این مشکل اصلاح برای تحمل به تنش خشکی است.در عین حالواریته­های زودرس نخود با قابلیت فرار از خشکی انتهای فصل توسعه یافته­اند، اما بلوغ زودرس روی سقف عملکرد محصول اثرمی­گذارد و توانایی محصول زراعی برای بهره برداری از دوره رشد را کاهش می­دهد (جانسون و همکاران، ۱۹۹۷).

نشانگرهای مولکولیDNA[2] به طور وسیع در بررسی تنوع ژنتیکی حاصل از موتاسیون­ها یا اشتباهات در همانندسازی DNA و یا تفاوت­های ذاتی و فردی مورد استفاده قرار می­گیرند وبر خلاف نشانگرهای مورفولوژیکی و بیوشیمیایی، تحت تأثیر محیط قرار نگرفته و از لحاظ تعداد نامحدود و در تمام مراحل رشد گیاهقابل استفاده بوده و تغییری نمی­کنند. علاوه بر کاربرد آن­ها در تهیه نقشه ژنتیکی، در اصلاح نباتات برای تشخیص تنوع ژرم پلاسم و محصولات زراعی بکار می­روند. نشانگرهای مولکولییکی از بهترین راه­ها برای بررسی تنوع ژنتیکی و زیستی در میان گونه­ها بوده و به دلیل دارا بودن ویژگی­هایی چون تشخیص آسان افراد هتروزیگوت و هموزیگوت، نداشتن اپیستازی، قابلیت وراثت، تشخیص در مراحل مختلف حیات گیاه، عدم محدودیت به مواد بیولوژی، دقت بسیار بالا و آسان بودن اندازه­گیری، در سال­های اخیر در امور اصلاح گیاهان زراعی بسیار رایج شده است (ملشینگر، ۱۹۹۰؛میلان و همکاران، ۲۰۰۶).

گذشته از بروز دوره­های خشکسالی و کاهش بارندگی­ها طی سالیان اخیر، تغییرات اقلیمی ناشی از اثرات گلخانه­ای، تشدید پدیده خشکی را در پی داشته است که به عنوان چالشی اساسی برای عملکرد و تولید گیاهان زراعی مطرح می­باشد. قسمت اعظم وقوع و شدت تنش خشکی خارج از کنترل است و تنها مسیر مطمئن برای کاهش پیامدهای آن تولید گیاهان متحمل و یا ایجاد صفات دیگری چون فرار از خشکی است.

بررسی­های انجام شده توسط متخصصان اصلاح نباتات و زیست شناسان مولکولی حاکی از آن است که پاسخ گیاهان به تنش­های محیطی (غیر زیستی) عموماً بصورت چند ژنی و در قالب اثرات افزایشی و غیر افزایشی ژن­ها کنترل می­شود (پنجابی- سابهاروال و همکاران، ۲۰۰۹). بدلیل طبیعت متغیر تنش­ها و حساسیت فنوتیپ گیاه و نیز مشکلات انتقال صفت تحمل به تنش درژنوتیپ­های منتخب، روش­های سنتی اصلاح نباتات با موانع جدی روبرو است. لذا ترکیبی از شیوه­های جدید مولکولی نظیر گزینش بوسیله نشانگرهای DNA وQTL[3] می­تواند تسریع این فرآیندها را در پی داشته باشد (رن و همکاران، ۲۰۰۵).

بنابراین در تحقیق حاضر ازژنوتیپ­های متحمل و حساس استفاده شد که در گذشته مطالعات اولیه فیزیولوژیکی تنش خشکی در دانشگاه فردوسی مشهد بر روی آن­ها انجام شده است. ضمناً نشانگر مورد استفاده در این تحقیق ISSR[4] بود که به دلیل داشتن آغازگرهایی با طول ۱۶ تا ۲۵ جفت باز از طول بیشتری نسبت به آغازگرهایی مانند RAPD[5] (10 جفت باز) برخوردار بوده و بنابراین امکان تکرار پذیری آن­ها بالاتر بود.

در این تحقیق برای بررسی تفاوت احتمالی بین ژنوتیپ­های متحمل و حساس از ۱۳ آغازگر استفاده شد. هدف از این کار سهولت تشخیص تحمل به تنش خشکی با کمک نشانگرهای مولکولی و همچنین کسب اطمینان بیشتر نسبت به روش تشخیص فیزیولوژیک بود. نشانگرهای مولکولی در این تحقیق به عنوان راهی برای تشخیص تحمل به تنش خشکی فارغ از شرایط محیطی تأثیرگذار بکار برده می­شوند.

 

نخود و اهمیت آن

در حال حاضر حبوبات یکی از مهمترین منابع پروتئینی در رژیم غذایی بسیاری از مردم کشورهای در حال توسعه است. رژیم غذایی در این کشورها عمدتاً نشاسته است که از گیاهانی مثل برنج، گندم، ذرت، ارزن و گیاهان غده­ای مثل سیب زمینی بدست می­آید. آن­چه مسلم است مقدار پروتئین در این محصولات کم بوده و سوء تغذیه میلیون­ها انسان ساکن در این کشورها یکی از مشکلات حاد این مناطق می­باشد. لذا در این مناطق مصرف پروتئین­های گیاهی نظیر حبوبات که سرشار از پروتئین هستند، اهمیت قابل توجهی دارد (باقری و همکاران، ۱۳۷۹). نخود (Cicer arietinum L.)از جمله حبوبات و یکی از قدیمی­ ترین گیاهان زراعی است که توسط بشر کشت شده است. نخود عمدتاً در جیره غذایی انسان به خصوص در برنامه غذایی طبقات کم درآمد جامعه نقش اساسی داشته و در مقایسه با غلات از تولید پروتئین قابل توجهی در واحد سطح برخوردار است (باقری و همکاران، ۱۳۷۹). به احتمال زیاد نخود از نواحی جنوب شرقی ترکیه و مناطق مجاور آن در سوریه منشأ گرفته است (سینگ، ۱۹۹۷).

تنش­های مختلفی باعث کاهش عملکرد در نخود می­شود. این تنش­ها به دو گروه زیستی و غیر زیستی قابل تقسیم می­باشند. هرچند نخود گیاهی مقاوم به خشکی است و دمای پایین را نیز تا حدی به خوبی تحمل می­کند ولی دمای مطلوب رشد آن بین ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد است. این گیاه در زمان گلدهی به گرما و تنش خشکی حساس می­باشد که این دو عامل بیشترین تأثیر را در کاهش محصول در کشت­های بهاره و دیم اعمال می­کنند (باقری و همکاران، ۱۳۸۶).

فهرست مطالب

فصل اول: مقدمه ۱

۱-۱ مقدمه ۱

فصل دوم: بررسی منابع ۵

۲-۱ نخود و اهمیت آن ۵

۲-۲ تنش­های مؤثر بر عملکرد نخود زراعی ۶

۲-۲-۱ تنش­های زیستی  ۶

۲-۲-۲ تنش­های غیر زیستی ۷

۲-۳ پدیده بروز خشکی در کشور ۸

۲-۳-۱ اثرات تنش خشکی  ۸

۲-۴ نشانگرهای مورفولوژیکی ۹

۲-۵ نشانگرهای بیوشیمیایی ۱۰

۲-۶ نشانگرهای مولکولی ۱۱

۲-۷ توالی­های تکرار شونده ۱۳

۲-۷-۱ توالی­های تکراری ساده(SSR)یا ریزماهواره­ها ۱۴

۲-۷-۱-۱ کاربرد نشانگرهای ریز ماهواره در گیاهان ۱۵

۲-۸ نشانگر مولکولی ISSR 17

۲-۸-۱ منشأ تغییرات چند شکلی در نشانگر ISSR 19

۲-۸-۱-۱ DNA الگو ۱۹

۲-۸-۱-۲ ماهیت آغازگر مورد استفاده ۲۰

۲-۸-۲ روش شناسایی ۲۲

۲-۸-۳ مزایای ISSR 22

۲-۸-۴ معایب ISSR  ۲۳

۲-۸-۵ کاربردهای نشانگر ISSR 23

۲-۸-۵-۱ تهیه نقشه ژنتیکی ۲۳

۲-۸-۵-۲ گزینش به کمک نشانگر ۲۴

۲-۸-۵-۳ انگشت نگاری ژنوم ۲۴

۲-۸-۵-۴ تعیین فراوانی موتیف­های SSR  ۲۵

۲-۸-۵-۵ مطالعه روی جمعیت­های طبیعی و گونه­زایی ۲۵

۲-۸-۵-۶ تعیین تنوع ژنتیکی ۲۶

فصل سوم: مواد و روش ۳۲

۳-۱ مواد گیاهی ۳۲

۳-۲ استخراج DNA 33

۳-۳ تعیین کمیت و کیفیت DNA ژنومی استخراج شده ۳۵

۳-۳-۱ الکتروفورز ژل آگارز ۳۵

۳-۳-۲ روش نانو دراپ ۳۶

۳-۴ انجام واکنش PCR 36

۳-۴-۱ آغازگرهای ISSR 37

۳-۴-۲ برنامه حرارتی چرخه­های PCR 38

۳-۵ الکتروفورز محصولات PCR 39

۳-۶ تشخیص باند اختصاصی و تعیین توالی آن ۴۰

فصل چهارم: نتایج و بحث ۴۱

۴-۱ استخراج DNA 41

۴-۲PCR با ۱۳ آغازگر با استفاده از مخلوط DNA ژنوتیپ­های متحمل و ژنوتیپ­های حساس گیاه نخود ۴۴

۴-۳تعیین بهترین آغازگر(ها) برای تکثیر قطعات ISSR در هشت ژنوتیپ­ نخود به صورت جداگانه

۴۶

۴-۴ جداسازی، تعیین توالی و انجام همردیفی باندهای متمایز تکثیر شده ۴۹

فصل پنجم: نتیجه گیری کلی و پیشنهادات ۵۴

پیشنهادات ۵۵

 

فهرست شکل­ها

شکل ۲-۱٫ انواع نشانگرها ۱۳

شکل ۲-۲٫ نمایش اتصال آغازگر (AG)8 به DNA 21

شکل ۳-۱٫ گیاهان حاصل از بذرهای کشت شده ژنوتیپ­های مختلف در مزرعه پژوهشکده علوم گیاهی ۳۳

شکل ۴-۱٫نمونه­هایDNAبر روی ژل آگارز ۱ درصد با روش .CTAB 42

شکل ۴-۲٫سنجش کیفیت و کمیت یکی از نمونه های استخراج شده توسط دستگاهنانودراپ  ۴۳

شکل ۴-۳٫ مقایسه محصول PCR با نمونه­هایDNAاستخراج شده باروش کیت و CTAB  ۴۴

شکل ۴-۴٫الکتروفورز ژل آگارز PCR با مخلوط DNAژنوتیپ­های حساس و متحمل………….۴۵

شکل ۴-۵٫ الکتروفورز ژل آگارز PCRبا ۸ ژنوتیپ گیاه نخود با آغازگرهاینشانگر ISSR…..47

شکل ۴-۶٫ PCRبا ۸ ژنوتیپ گیاه نخود با آغازگرهای نشانگر ISSR 48

شکل ۴-۷٫PCR با ۸ زنوتیپ گیاه نخود توسط آغازگرهای ISSR 49

شکل ۴-۸٫ همردیفی انجام شده توسط الگوریتم BLAST در پایگاه Gene Bankاز طریق وبگاه NCBI 50

 

فهرست جدول­ها

جدول ۲-۱٫ اسامی مترادف ISSR و تغییرات آن ۱۹

جدول ۳-۱٫ تهیه بافر استخراج ۳۵

جدول ۳-۲٫ ترکیبات و اجزای مورد استفاده جهت انجام واکنشPCR 37

جدول ۳-۳٫ مشخصات آغازگرهای مورد استفاده جهت تکثیر توالی DNA 38

جدول ۳-۴٫ برنامه زمان بندی چرخه حرارتی برای تکثیر آغازگرهای ISSR 39

 

مسترداک | آموزش زبان انگلیسی | اپلیکیشن | بانک اطلاعات | برنامه نویسی و طراحی وب سایت | قالب و افزونه | پایان نامه دکترا | تاریخ | تربیت بدنی | جغرافیا | حسابداری | حقوق | رشته های پزشکی | پزشکی | روانشناسی | زبان و ادبیات فارسی | علوم تربیتی | فقه و مبانی حقوق اسلامی | کشاورزی | کلام تطبیقی | مدیریت | پایان نامه کارشناسی | پایان نامه کارشناسی ارشد | تربیت بدنی | علوم انسانی | اقتصاد | تاریخ | باستان شناسی | جغرافیا | حقوق | رشته حسابداری | روانشناسی | زبان و ادبیات عربی | زبان و ادبیات فارسی | علوم اجتماعی | علوم تربیتی | علوم سیاسی | فقه و حقوق اسلامی | کتابداری و اطلاع رسانی | مدیریت | علوم پایه | زمین شناسی | زیست شناسی | شیمی | فنی و مهندسی | برق | صنایع غذایی | عمران | کامپیوتر و فناوری اطلاعات | کشاورزی | هنر و معماری | معماری | پروژه آموزشی | تحقیق و جزوات آموزشی | ترجمه مقالات ISI | طرح توجیهی | کتاب | گزارش کارآموزی | نرم افزار |

مراحل خرید فایل دانلودی
اگر محصول را می پسندید لطفا آنرا به اشتراک بگذارید.

دیدگاهی بنویسید

0